Ülkede zeytin ve zeytinyağı üretiminde kayıt ve izlenebilirlik uygulaması başladı. Değirmenlere getirilen zeytinler ve elde edilen yağ miktarı kayıt altına alınacak.
Ülkede zeytin ve zeytinyağı sektöründe uzun süredir tartışılan kayıt ve izlenebilirlik sistemi hayata geçirildi. Değirmenlere getirilen zeytinler tartılacak, elde edilen yağ miktarı da kayıt altına alınacak.
Esnaf Zanaatkârlar ve Üreticiler Pazarlama Kooperatifi (EZKOOP) Başkanı Hürrem Tulga, “Zeytin ve Zeytin Ürünleri Yasası” kapsamında hazırlanan formların ülke genelindeki 17 değirmene dağıtıldığını söyledi. Kayıt işleminin ardından değirmencilerin üreticilere fiş vereceğini, Tarım Dairesi’nin de yasa gereği denetim yapacağını belirtti.
Tulga, uygulamanın ülke genelindeki üretim miktarını net olarak ortaya koyacağını ve kayıt dışı ürünlerin tespitini kolaylaştıracağını kaydetti. Zeytin hasadının ülkede gelişen üretim alanlarından biri haline geldiğini belirten Tulga, son yıllarda zeytin ağacı dikiminin ve rekoltenin arttığını ifade etti.
Tulga, 2016’da kurulan EZKOOP’un 2018’de ürün alımına ve zeytinyağı üretimine başladığını, ilk dönemde 25 üreticiyle çalışırken bugün bu sayının 300’e ulaştığını söyledi. Ürünlerin analizlerinin akredite laboratuvarda yapıldığını belirten Tulga, “Daha önce analizler Türkiye veya adanın güneyindeki laboratuvarlarına gönderilerek yapılıyordu. Yeni yıldan bu yana analizlerimizi yeni kurulan laboratuvarda yapmaya başladık.” dedi.
Kooperatifin İngiltere ve Avustralya’ya ürün sattığını aktaran Tulga, üretim merkezinin Büyükkonuk’ta, pazarlama kooperatifinin ise Lefkoşa’da bulunduğunu söyledi. Dağıtımı 2023’ten itibaren doğrudan üstlendiklerini ve ürünleri daha uygun fiyata sattıklarını dile getirdi.
Tulga, ülkede ticari anlamda 2 binin üzerinde zeytin üreticisi bulunduğunu, ayrıca binlerce kişinin kendi ihtiyacı için zeytin yetiştirdiğini belirtti. Yüksek enflasyonun üretim maliyetlerini artırdığını ve fiyat rekabetini zorlaştırdığını söyleyen Tulga, bazı kişilerin güneyden zeytinyağı temin ederek kayıt dışı satış yaptığını savundu. “Bir kısım tüketici fiyat avantajı nedeniyle ‘Salad Oil’ olarak bilinen karışım yağları tercih ediyor, bu da doğal olarak sektöre olumsuz şekilde etki yapıyor.” dedi.
Tulga, kaçakçılıkla mücadele kapsamında polis, Maliye Bakanlığı ve Tarım Bakanlığı ile görüşmeler yapıldığını, farkındalık ve denetim çalışmalarının sürdüğünü aktardı. Üretici teşviklerinin dönüm başına ödeme yerine litre başına yağ veya belirli miktarda zeytin (5 kilo) üzerinden düzenlenmesini önerdiklerini de kaydetti.
Zeytin Konseyi üyesi Dr. Med. Vet. Nazım Akçaba, ülkedeki gerçek üretim kapasitesinin henüz tam olarak ortaya konulamadığını söyledi. Tarım Bakanlığı bünyesinde 2019’da oluşturulan 12 kişilik komitenin çalışmalarını anlatarak, komitenin hazırladığı yasa taslakları arasından “Zeytin ve Zeytin Ürünleri Yasası”nın Temmuz 2023’te Meclis’ten geçtiğini anımsattı. Yasanın hazırlanmasında Uluslararası Zeytin Konseyi kriterlerinin esas alındığını belirtti.
Akçaba, yasanın uygulanması için gerekli tüzüklerin büyük bölümünün henüz yapılmadığını, bugüne kadar yalnızca kayıt tüzüğünün yürürlüğe girdiğini söyledi. Sektörde devlet tarafından izinlendirilmiş yaklaşık 56 firma bulunduğunu belirten Akçaba, üretim, depolama, işleme ve satış işletmelerinin kayıt altına alınmasının izlenebilirlik ve sağlıklı ürün dolaşımı açısından önem taşıdığını ifade etti.
Akçaba, değirmenlere getirilen tüm zeytinlerin kaydedilmesiyle toplam üretim miktarının belirlenebileceğini ve elde edilecek verilerin devlet politikalarının şekillendirilmesinde kullanılabileceğini kaydetti. Menşe takibinin de kaçak, sahte veya hileli ürünlerle mücadeleye katkı sağlayacağını söyledi.
Akçaba, zeytinyağı üretiminin yıllara göre değişmekle birlikte bin ile 1500 ton arasında seyrettiğini, iklim koşullarının üretimi olumsuz etkilediğini belirtti. İlkbahardaki ani sıcaklık artışları ve tozlu havanın çiçeklenme sürecini etkilediğini, döllenmenin gerçekleşememesi nedeniyle verim kayıpları yaşandığını aktardı.
“Kıbrıs’ın zeytini ve zeytinyağı olağanüstü kalitede” diyen Akçaba, hasat, işleme, depolama ve pazarlama süreçlerinde istenilen başarıya ulaşılamadığını söyledi. Kurulan laboratuvarda zeytinyağında tağşiş analizlerinin yapılabildiğini ve sahte ürünlerin tespit edilebildiğini belirtti. Zeytin sıkımı sonrasında ortaya çıkan “Pirina”dan kimyasal yöntemlerle yağ elde edilmesinin yasayla yasaklandığını hatırlattı.
Akçaba, geleneksel yöntemlerle 1 kilogram zeytinin yaklaşık 19 TL’ye toplandığını, kombay kullanılması halinde maliyetin yaklaşık 3 TL’ye kadar düşebildiğini kaydetti. Mekanik hasatla zeytinlerin bekletilmeden değirmene ulaştırılmasının yağ kalitesini artırdığını; erken hasat ve hızlı sıkımın oleik asit ile polifenol değerlerinin korunmasına katkı sağladığını ifade etti.
Akçaba, “Ucuz hasat, hızlı sıkım, doğru depolama ve ambalajlama süreçleri hem kaliteyi koruyacak hem de sektörün rekabet gücünü artıracaktır” dedi.
Kaynak: Kıbrıs Manşet — Güncel
