Heinz von Foerster ve iki meslektaşının 1960’ta yayımladığı matematiksel model, nüfus artışı nedeniyle 13 Kasım 2026’yı kritik tarih olarak göstermişti. Çalışma, kesin bir kıyamet tahmininden ziyade nüfus artışına dikkat çekmeyi amaçlıyordu.
Heinz von Foerster ve iki meslektaşının 1960 yılında yayımladığı araştırmada, nüfus artışının aynı hızla sürmesi halinde 13 Kasım 2026 kritik tarih olarak belirlenmişti. Araştırmacıların kullandığı matematiksel model, gerçek bir kıyamet tahmininden çok kontrolsüz nüfus artışının tehlikelerine dikkat çekmeyi amaçlıyordu.
Illinois Üniversitesinde görev yapan von Foerster ve iki meslektaşı, insan nüfusunun geleceğine ilişkin çalışmalarını 1960 yılında Science dergisinde yayımladı. Araştırmacılar, nüfus artışını matematiksel bir modelle inceleyerek 13 Kasım 2026 tarihini kritik eşik olarak belirledi. Model, artışın aynı hızla devam etmesi halinde insan sayısının teorik olarak sonsuza ulaşacağını öngörüyordu.
13 Kasım 2026, 1911 doğumlu von Foerster’ın 115. yaş gününe denk geliyordu. Çalışma, dünyanın kesin olarak sona ereceğini gösteren bir kanıt değil, dönemin nüfus artış hızının sürdürülemez olduğunu vurgulayan matematiksel bir senaryoydu.
1960’lı ve 1970’li yıllarda nüfus artışının yol açabileceği sonuçları ele alan başka çalışmalar da yayımlandı. Paul Ehrlich’in 1968’de yayımlanan Nüfus Bombası adlı kitabı kitlesel kıtlık tehlikesine dikkat çekerken, 1972 tarihli Büyümenin Sınırları raporu nüfus artışı ve kaynak tüketiminin uzun vadeli sonuçlarını inceledi.
Sonraki yıllarda dünya nüfusunun yapısı, erken dönem modellerin varsayımlarından farklı biçimde değişti. Eğitim seviyesinin yükselmesi, sağlık hizmetlerinin gelişmesi ve yaşam koşullarının iyileşmesiyle birçok ülkede doğum oranları düştü. Dünya genelinde 15 yaşın altındaki nüfus 2021 yılında zirveye ulaştı. Japonya, Macaristan, Türkiye ve Çin gibi ülkelerde düşük doğum oranları ve yaşlanan nüfus nedeniyle çocuk sahibi olmayı teşvik eden politikalar uygulanıyor.
The Independent’ta yayımlanan değerlendirmede, bu tarihsel örneğin bilimsel tahminlerin sınırlarını anlamak açısından önemli bir ders olduğu belirtildi. Değerlendirmeye göre matematiksel modellerin sonuçları, kullanılan varsayımlara bağlı.
Von Foerster’ın modeli bugün insanlığın sonunu haber veren geçerli bir bilimsel tahmin olarak kabul edilmiyor. Çalışma, felaket senaryolarının nasıl oluşturulduğu ve bilimsel öngörülerde belirsizliğin önemi üzerine tartışmalarda anılıyor.
Kaynak: Gıynık Gazetesi
