Kolombiya’da ileri derecede endometriozis hastası Melisa Gaona’nın ötenazi başvurusu, tüm tedavi seçeneklerinin denenmediği gerekçesiyle reddedildi. Gaona karara karşı dava açtı.
Kolombiya’da çocukluğundan beri şiddetli ağrılar çeken Melisa Gaona, yıllarca hastanelere başvurdu ancak şikayetlerinin ciddiye alınmadığını anlattı. 26 yaşındaki Gaona’ya sonunda ileri derecede endometriozis teşhisi konuldu.
Gaona, BBC Dünya Servisi’ne, “Küçüklüğümden beri ne hastalığım olduğunu bilmiyordum” dedi. “Ağrılarım, kusmam, idrar yaparken çektiğim acı… Bana hep bir şeyim olmadığını, abarttığımı söylediler.”
Onlarca kez yoğun bakıma yattığını, çok sayıda ilaç kullandığını ve yedi ameliyat geçirdiğini belirten Gaona’nın belirtileri önce apandisite, ardından hormon dengesizliğine ve kansere bağlandı. Ağrılarının nedenini araştırmak için yapılan bir ameliyatta ileri derecede endometriozis olduğu ortaya çıktı.
Kesin tedavisi bulunmayan kronik hastalık, rahmin iç yüzeyini kaplayan dokuya benzer bir dokunun vücudun başka bölgelerinde büyümesiyle oluşuyor. Tanı ve sonrasındaki müdahaleler, Gaona’nın hayatını durma noktasına getiren ağrılarını dindirmedi.
Gaona, geçen yıl 31 Temmuz’da ailesine haber vermeden tıbbi ötenazi talebinde bulundu. “Yaşamak istemediğim için değil” diyen Gaona, “acı çekmeye devam etmek istemediğim için” başvurduğunu söyledi.
Hikayesini TikTok’ta paylaşan Gaona, “Bir acı döngüsünün içine hapsoldum” dedi. Video hızla yayıldı; tanımadığı kişiler sağlık durumunun ayrıntılarını ve ötenazi hakkını tartışmaya başladı.
Kolombiya’da onurlu ölüm anayasal bir hak olarak kabul ediliyor. Ülke, sağlık çalışanının hastanın yaşamına son verdiği ötenaziye izin veren ve bunu yasal düzenlemeye bağlayan ilk Latin Amerika ülkesi oldu. Hastanın yaşamını sona erdiren son eylemi kendisinin gerçekleştirdiği tıbbi yardımlı intihar da suç olmaktan çıkarıldı; ancak bu konuda henüz düzenleme yapılmadı.
Kolombiya Sağlık Bakanlığı’na göre 2024’te 350’den fazla ötenazi işlemi gerçekleştirildi. Bu sayı, başvuruların yaklaşık yüzde 30’una karşılık geliyor.
Gaona’nın aktardığına göre San José Hastanesi’nin sağlık kurulu, olası tedavi seçeneklerinin tümünün henüz denenmediği gerekçesiyle başvuruyu kabul etmedi. Gaona, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Laboratuvarı adlı hak savunucusu kuruluşun desteğiyle karara karşı dava açtı. “Ölmek istemiyorum. Ağrı hissetmeyi bırakmak istiyorum” dedi.
São Paulo’daki bir hastanenin ağrı tedavisi ekibini koordine eden beyin ve sinir cerrahı Pedro Henrique Cunha, “Hiçbir hasta, sonunda ciddiye alınabilmek için ölüm talep etmek zorunda kalmamalı” dedi.
Cunha, “Çoğu zaman bu, kişinin asıl isteğinin ölmek olduğu anlamına gelmez. Günlük işlerini yapabilme becerisini, bağımsızlığını, uykusunu, işini, ilişkilerini ve iyileşme umudunu kaybetmiş bir insanın dayanma sınırına geldiğini gösterir” ifadelerini kullandı. Yardımlı ölümün sağlık hizmetlerine erişememenin, tanıdaki gecikmelerin ya da hastanın kendi haline bırakılmasının karşılığı haline gelmemesi için dikkatli olunması gerektiğini söyledi.
Gaona’nın ağrıları ve genel rahatsızlık hissi beş yaşındayken başladı. On yaşında ilk adetini gördüğünde şikayetleri ağırlaştı; bazen ağrıdan bayılıyordu. Ona, adet döneminde böyle hissetmenin normal olduğu ve “herkesin sancı çektiği” söyleniyordu.
“Beni en çok üzen, sesimin duyulmaması ve yardım alamamak” diyen Gaona, “Kendi ailem bile bana inanmıyordu. Dünyaya karşı tek başımaydım” ifadelerini kullandı. Hastalığı, günlük işlerini zorlaştırdı ve tıp okuma hayalini gerçekleştirmesini engelledi.
Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı Raquel Magalhães’e göre endometriozis yaklaşık her 10 kadından birini etkiliyor. Bir hastanın uygun tedaviye başlaması genellikle sekiz yıl sürüyor; bu süreçte hastalar dört gereksiz ameliyat geçiriyor ve 10 farklı uzmana başvuruyor.
Magalhães, kadınların yemek yemek, dışkılamak, idrar yapmak ve cinsel ilişkiye girmek gibi temel işlevler sırasında ağrı çekmeyi olağan karşılayabildiğini belirterek, “Kadınlar, acı çekmenin kadın olmanın bir parçası olduğuna inandırılıyor” dedi.
Gaona’nın 15 ile 20 yaşları arasında kullandığı hormon implantı, ağrılarını tatlı işi yürütebilecek, profesyonel makyaj dersleri alabilecek ve yükseköğrenimde bilişim okuyabilecek kadar hafifletti. İmplantın kan dolaşımını etkilediğinden şüphelenilerek çıkarılmasının ardından şikayetleri daha ağır biçimde geri döndü.
Endometriozis tanısından sonra kullandığı yeni ilaç, Gaona’da bedeninden kopmuş gibi hissettiği bir uyuşukluğa yol açtı. “Partnerim benimle konuştuğunda bir zombiyle konuşuyormuş gibi hissettiğini söylüyor” dedi. Çalışamayan, okuyamayan, köpeğini gezdiremeyen ve doğru düzgün uyuyamayan Gaona, yaklaşık bir yıl sonra dayanma sınırına ulaştı.
“Yaşamak, yalnızca kalbinin atmaya devam etmesi değildir” diyen Gaona, “Yaşamak aynı zamanda onurunu, bağımsızlığını ve mümkün olduğunca yaşam kaliteni koruyabilmektir” ifadelerini kullandı.
Çoğu ülkede tıbbi yardımla ölüme izin verilmiyor. İzin verilen yerlerde ise bu hak genellikle sıkı koşullara bağlı. Yeni Zelanda’da ve ABD’nin Oregon gibi eyaletlerinde yalnızca altı ay ya da daha az ömrü kaldığı öngörülen hastalar bu talepte bulunabiliyor. İsviçre ötenaziyi yasaklıyor ancak yardım eden kişi kendi çıkarını gözetmiyorsa intihara yardım edilmesini cezalandırmıyor. Hollanda, Belçika ve Lüksemburg’da ciddi ya da tedavisi mümkün olmayan hastalık, dayanılmaz acı ve iyileşme ihtimalinin bulunmaması şartları aranıyor.
Kolombiya’da mahkemeler 2021’de, ötenazi talebinde bulunan kişinin ölümcül bir hastalığın son evresinde olması şartını kaldırdı. Böylece ileri düzeyde ve giderilmesi mümkün olmayan acılar çeken kişilerin başvuru yapabilmesinin önü açıldı.
Kolombiya endometriozisi kronik, ilerleyici ve kişinin günlük yaşamını sürdürme becerisini zayıflatan bir hastalık olarak tanıyor. Buna karşın hastanenin sağlık kurulu Gaona’ya daha kapsamlı cerrahi müdahaleleri önerdi. Bu seçenekler arasında rahminin yanı sıra yumurtalıklarının ve fallop tüplerinin alınması; kolostomi ve ürostomi işlemlerinin gerekebilmesi de yer aldı.
Aldığı sağlık hizmetinden memnun olmayan Gaona ve partneri Mateo, yurt dışında ameliyat olabilmesi için bağış kampanyası başlattı. Gaona, Aralık ayında hastalıklı dokuların çıkarılması için Hindistan’a gitti. Organlarının alınmadığı operasyonda ağrıyı azaltmak amacıyla radyofrekans tedavisi ve sinir blokajları da uygulandı.
Gaona, operasyonun endometriozis belirtilerini önemli ölçüde hafiflettiğini söylüyor. Ancak ağrıya karşı merkezi sinir sistemi duyarlılığının artması ve aşırı aktif mesane sendromu dahil diğer rahatsızlıkları devam ediyor. Fizyoterapi programıyla iyileşme sürecini sürdüren Gaona, geride hastalıklı doku kalıp kalmadığının kontrol edilmesi amacıyla Meksika’da bir ameliyat daha olabilmek için bağış topluyor.
Gaona, Kolombiya’daki diğer endometriozis hastalarının haklarını savunmaya da başladı. Temmuz ayında kurduğu vakfın, insanların hastalık hakkında bilgi edinmesine ve destek ağı oluşturmasına yardımcı olmasını umuyor.
“İnsanlar, kendileri yaşamadıkları için bir başkasının acısını hiçbir zaman tam olarak anlayamaz” diyen Gaona, “Ama bu, empati kuramayacağımız anlamına gelmez. Bir şey bana acı vermese bile bir başkasına acı verebileceğini anlayabiliriz” ifadelerini kullandı.
BBC News Brasil’den Mariana Alvim bu habere katkı sundu. Orijinali İngilizce olan makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlanıldı; yayınlanmadan önce çeviri bir BBC gazetecisi tarafından kontrol edildi.
Kaynak: Sondakika.com — Sağlık
